Quyền Của Người Mẹ Trong Ly Hôn Tại Việt Nam

Quyền của người mẹ trong ly hôn tại Việt Nam

Một người phụ nữ đang trải qua vụ ly hôn tại Việt Nam thường phải xử lý hai việc cùng lúc: hiểu rõ mình được hưởng những gì theo pháp luật, và bảo đảm cuộc sống của con cái bị ảnh hưởng ít nhất có thể. Hai câu hỏi này liên quan tới nhau nhưng vẫn tách biệt, và câu trả lời cho cả hai đều thuận lợi cho người mẹ theo pháp luật Việt Nam hơn nhiều so với hình dung của không ít người. Luật sư ly hôn cho phụ nữ và người mẹ của chúng tôi thường xuyên xử lý những vấn đề này, và bài viết dưới đây trình bày những gì pháp luật thực sự quy định.

Pháp luật bảo vệ điều gì cho người phụ nữ

Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam không xem ly hôn như một quy trình trung tính, trong đó mỗi bên vợ chồng chỉ nhận lại những gì mình mang vào. Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 có những quy định bảo vệ riêng cho bên yếu hơn về tài chính, mà trong phần lớn trường hợp là người vợ, đặc biệt khi người vợ đã tạm gác sự nghiệp để lo việc gia đình và nuôi con. Theo Điều 59, tòa án được yêu cầu rõ ràng phải tính tới việc bảo vệ khả năng tiếp tục tạo thu nhập của mỗi bên vợ chồng sau khi ly hôn, điều này có nghĩa là một phương án phân chia khiến người vợ không còn phương tiện tự lo cho mình là phương án mà tòa án có khả năng không chấp nhận.

Điều này không có nghĩa là người mẹ đương nhiên được hưởng nhiều hơn. Nó có nghĩa là điểm khởi đầu trong pháp luật Việt Nam không phải sự vô can giữa hai bên vợ chồng, mà là việc cân nhắc thực chất hoàn cảnh của họ, và tình trạng dễ tổn thương về tài chính của người vợ sau một cuộc hôn nhân dài là yếu tố mà tòa án buộc phải xem xét, không được bỏ qua.

Tòa án nhìn nhận việc nhà và việc chăm sóc thế nào

Một trong những quy định quan trọng nhất nhưng ít được biết tới nhất trong pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam là việc lao động trong gia đình được xem tương đương với lao động tạo thu nhập khi phân chia tài sản. Điều này được ghi rõ trong Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Một người vợ đã lo việc nhà, nuôi con, hỗ trợ sự nghiệp của chồng và đóng góp cho gia đình theo những cách không mang tính tài chính, dưới góc nhìn của pháp luật Việt Nam, không đóng góp ít hơn người chồng đi làm bên ngoài.

Trên thực tế, điều này quan trọng nhất với những người phụ nữ đã gián đoạn hoặc chậm lại sự nghiệp trong thời kỳ hôn nhân. Nỗi lo phổ biến rằng người chồng kiếm tiền thì được giữ tiền không phản ánh những gì tòa án Việt Nam buộc phải làm. Đóng góp của người vợ trong gia đình được tính, và tòa án có nghĩa vụ ghi nhận điều đó.

Cấp dưỡng cho vợ hoặc chồng sau khi ly hôn

Cấp dưỡng cho con giải quyết nhu cầu của đứa trẻ. Cấp dưỡng giữa vợ chồng là câu hỏi riêng về tình hình tài chính của chính người vợ sau khi hôn nhân kết thúc. Theo Điều 115, bên vợ hoặc chồng gặp khó khăn thực sự về tài chính sau khi ly hôn và có yêu cầu cấp dưỡng có thể đề nghị tòa án quyết định, dựa trên khả năng chi trả của bên kia. Đây không phải quyền tự động, và không được áp dụng trong mọi vụ việc. Nhưng với người vợ đã phụ thuộc tài chính vào chồng, đã rời khỏi thị trường lao động nhiều năm, hoặc lớn tuổi hơn đáng kể và gặp khó khăn thực sự trong việc xây dựng lại sự độc lập về tài chính, đây là biện pháp bảo vệ mà pháp luật quy định cụ thể. Công ty đã viết về cách cấp dưỡng giữa vợ chồng vận hành trên thực tế, bao gồm cách tính mức cấp dưỡng, thời hạn áp dụng và khi nào có thể thay đổi, trong bài viết về quyền được cấp dưỡng tại Việt Nam.

Một biện pháp bảo vệ được cài trong thủ tục thuận tình ly hôn

Ngay cả khi hai vợ chồng đã thống nhất các điều khoản ly hôn, pháp luật Việt Nam cũng không đơn giản đóng dấu chấp thuận thỏa thuận đó. Theo Điều 55, tòa án khi xem xét một vụ thuận tình ly hôn có nghĩa vụ kiểm tra xem thỏa thuận đó có thực sự bảo đảm quyền lợi chính đáng của người vợ và con cái hay không. Nếu tòa án thấy rằng không, tòa án có thể không công nhận thỏa thuận theo nội dung hiện có và yêu cầu các bên xem xét lại điều khoản.

Điều này có ý nghĩa với người vợ có thể đã đồng ý nhận ít hơn phần mình được hưởng, dù vì cảm thấy chấp nhận dễ hơn tranh chấp, vì chưa hiểu đầy đủ vị thế pháp lý của mình, hay vì bị gây áp lực. Vai trò của tòa án ở đây không chỉ là ghi nhận điều các bên đã quyết định, mà là kiểm soát những thỏa thuận đặt bên yếu hơn vào tình trạng bất lợi hơn mức pháp luật dự liệu.

Phân chia tài sản: Người vợ được hưởng những gì

Nguyên tắc khởi điểm là chia đôi tài sản chung, sau đó điều chỉnh dựa trên mức độ đóng góp, hoàn cảnh, và nhu cầu bảo vệ khả năng tự lập của mỗi bên vợ chồng. Tài sản chung nói chung bao gồm mọi tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân, bất kể đứng tên ai, với một số ngoại lệ hạn chế đối với tài sản được thừa kế hoặc được tặng cho riêng một bên.

Khi bức tranh phức tạp hơn, mà thực tế thường là như vậy, vị thế của người vợ về tài sản phụ thuộc vào những gì cô ấy có thể chứng minh. Người chồng đã xây dựng một doanh nghiệp trong thời kỳ hôn nhân, tích lũy các khoản đầu tư chỉ đứng tên mình, hoặc nắm giữ tài sản ngoài Việt Nam, có thể phản đối việc phân chia công bằng. Pháp luật yêu cầu công khai đầy đủ toàn bộ tài sản, nhưng việc dựng lại một bức tranh chính xác thường đòi hỏi nhiều công sức. Trang về ly hôn và phân chia tài sản của chúng tôi trình bày cách chúng tôi tiếp cận việc định giá tài sản và những vụ việc khó liên quan tới phần vốn trong doanh nghiệp, bất động sản ở nước ngoài và tài sản bị che giấu.

Bạo lực gia đình là căn cứ ly hôn

Việt Nam có tỷ lệ ly hôn liên quan tới bạo lực gia đình thuộc nhóm cao nhất trong khu vực. Theo Tòa án nhân dân tối cao, hơn 75% các vụ ly hôn đơn phương tại Việt Nam có bạo lực gia đình là một căn cứ. Nghị quyết 01/2024 của Tòa án nhân dân tối cao đã xác nhận và làm rõ rằng bạo lực gia đình, theo định nghĩa của Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022, là căn cứ hợp pháp để người vợ yêu cầu ly hôn đơn phương mà không cần chứng minh hôn nhân đã tan vỡ dựa trên những căn cứ khác.

Điều này có ý nghĩa thực tiễn vì người vợ muốn rời khỏi cuộc hôn nhân trên cơ sở bạo lực gia đình không phải chờ một thời gian ly thân hay đáp ứng một chuẩn chứng minh khác về sự tan vỡ của hôn nhân. Hành vi bạo lực chính là căn cứ. Chứng cứ về bạo lực, bao gồm hồ sơ y tế, lời khai của người làm chứng, hoặc biên bản của cơ quan công an trước đó, sẽ củng cố vụ việc, nhưng chuẩn để xác định bạo lực gia đình như một căn cứ ly hôn chính là khuôn khổ mà Luật 2022 sử dụng, không phải một chuẩn cao hơn do tòa án tự đặt ra.

Bảo vệ trong quá trình nộp đơn

Người chồng không được yêu cầu ly hôn khi người vợ đang mang thai, vừa sinh con, hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Quy định hạn chế này theo Điều 51 có nghĩa là người mẹ trong hoàn cảnh đó không thể bị đưa vào quá trình tố tụng ly hôn trái ý muốn của mình trong giai đoạn vốn đã rất nhiều áp lực. Quy định áp dụng ngay cả khi người chồng không phải cha ruột của đứa trẻ, và bất kể ai đang trực tiếp nuôi đứa trẻ, như Nghị quyết 01/2024 đã xác nhận.

Hạn chế này không áp dụng theo chiều ngược lại: người vợ vẫn giữ quyền yêu cầu ly hôn ngay cả khi đang mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ, nếu cô ấy chọn như vậy. Sự bất đối xứng này phản ánh việc pháp luật ghi nhận rõ ràng tình trạng dễ tổn thương đặc thù của người mẹ trong và sau khi sinh con.

Người mẹ có thể mất quyền nuôi con không?

Với con dưới 36 tháng tuổi, quy định mặc định của pháp luật là đứa trẻ được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ thực sự không có khả năng chăm sóc. Đây không phải quy tắc tuyệt đối, và nghị quyết năm 2024 của Tòa án nhân dân tối cao đã làm rõ rằng người cha muốn phản đối phải đưa ra trước tòa án chứng cứ thực sự về việc người mẹ không có khả năng chăm sóc, không đơn thuần là mong muốn một phương án khác. Với người mẹ có con dưới 3 tuổi, vị thế pháp lý khởi điểm là thuận lợi cho cô ấy, và cần chứng cứ thực chất mới có thể thay đổi được.

Với con lớn hơn, nguyên tắc lợi ích tốt nhất của đứa trẻ được áp dụng. Con từ 7 tuổi trở lên có quyền được xem xét nguyện vọng của mình. Người mẹ đã là người chăm sóc chính suốt cuộc đời đứa trẻ, và có thể chứng minh điều đó, ở vị thế tốt trong bất kỳ thủ tục về quyền nuôi con nào bất kể tuổi của đứa trẻ. Để có bức tranh đầy đủ hơn về cách tòa án tiếp cận vấn đề quyền nuôi con tại Việt Nam, bao gồm chứng cứ nào có ý nghĩa và cách các thỏa thuận có thể được thay đổi, trang Vấn đề về con cái của chúng tôi trình bày khuôn khổ này chi tiết hơn.

Cấp dưỡng cho con sau khi ly hôn

Người cha không trực tiếp nuôi con hằng ngày có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho việc nuôi dưỡng con. Mức đóng góp dựa trên nhu cầu của đứa trẻ đã được chứng minh và khả năng tài chính thực tế của người cha, không theo một công thức cố định. Nghĩa vụ này tồn tại bất kể tranh chấp về quyền nuôi con được giải quyết thế nào, và bất kể người cha có đồng ý với kết quả hay không. Để biết thêm về cách yêu cầu cấp dưỡng, điều gì xảy ra khi các khoản thanh toán bị bỏ qua, và cách xử lý vụ việc xuyên biên giới, xem trang cấp dưỡng cho con dành cho người mẹ của chúng tôi.

Trao đổi với luật sư ly hôn của chúng tôi

Pháp luật Việt Nam dành cho phụ nữ những biện pháp bảo vệ thực chất trong vụ ly hôn, về tài sản, về quyền nuôi con, về căn cứ bạo lực gia đình, và về chính quá trình tố tụng. Việc hiểu rõ những biện pháp bảo vệ đó trước khi đưa ra quyết định là điều quan trọng nhất. Nếu quý vị đang đối diện với một vụ ly hôn và muốn trao đổi về vị thế của mình, các luật sư ly hôn tại Việt Nam của chúng tôi sẵn sàng trao đổi bảo mật qua địa chỉ [email protected].