Thi hành bản án quyền nuôi con của tòa án nước ngoài tại Việt Nam

Bản án về quyền nuôi con do tòa án của một nước khác tuyên không tự nó có hiệu lực tại Việt Nam. Nếu đứa trẻ đang sống ở đây và người cha hoặc mẹ còn lại không chịu thi hành, bên đang giữ bản án phải yêu cầu tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành bản án đó. Chừng nào tòa án chưa làm việc đó, bản án không có hiệu lực pháp luật tại đây.

Thủ tục này đã được quy định rõ, và nó không đòi hỏi tranh tụng lại toàn bộ vụ việc về quyền nuôi con. Nhưng thủ tục có những điều kiện chặt chẽ và một thời hiệu, và trong nhiều trường hợp kết quả phụ thuộc vào những gì đã diễn ra tại Việt Nam tính đến thời điểm nộp đơn. Bài viết này trình bày việc công nhận một bản án về quyền nuôi con diễn ra thế nào, những căn cứ có thể dẫn tới không công nhận, một bản án đã được công nhận được thi hành ra sao, và khi nào khởi kiện một vụ án mới tại Việt Nam là con đường hợp lý hơn.

Bản án quyền nuôi con của nước ngoài có hiệu lực pháp luật tại Việt Nam không

Không đương nhiên, dù pháp luật Việt Nam có công nhận một số bản án về hôn nhân và gia đình của nước ngoài mà không cần thủ tục tại tòa. Theo Điều 431 Bộ luật Tố tụng dân sự, bản án về hôn nhân và gia đình của tòa án nước ngoài được đương nhiên công nhận khi không có nội dung nào cần thi hành tại Việt Nam và không có ai phản đối. Ví dụ điển hình là một bản án chỉ đơn thuần chấm dứt quan hệ hôn nhân. Như đã trình bày trong bài viết về công nhận bản án ly hôn của tòa án nước ngoài, loại bản án đó thường chỉ cần ghi vào sổ hộ tịch.

Bản án về quyền nuôi con thì khác, bởi nó quyết định một việc liên quan tới đứa trẻ và thường cần được thực hiện trên thực tế. Bản án nói đứa trẻ sống ở đâu và sống với ai, và có thể buộc một bên phải giao con. Khi việc đó đang tranh chấp, hoặc khi bản án phải được thi hành đối với một người đang ở Việt Nam, bên giữ bản án cần một quyết định của tòa án công nhận bản án và cho phép thi hành tại đây.

Tòa án Việt Nam công nhận bản án quyền nuôi con của nước ngoài như thế nào

Câu hỏi đầu tiên là Việt Nam có xem xét bản án đó hay không. Bản án của tòa án nước ngoài được xem xét công nhận khi Việt Nam có điều ước quốc tế với nước liên quan điều chỉnh vấn đề này, hoặc trên cơ sở nguyên tắc có đi có lại khi không có điều ước như vậy. Việt Nam chỉ có hiệp định tương trợ tư pháp điều chỉnh bản án về hôn nhân và gia đình với một số lượng hạn chế các nước, nên với nhiều phụ huynh, đơn yêu cầu phải dựa vào nguyên tắc có đi có lại.

Kể từ khi hệ thống tòa án Việt Nam được tổ chức lại vào ngày 01/7/2025, đơn yêu cầu loại này được giải quyết sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực, thường là tòa nơi người phải thi hành cư trú. Đơn có thể nộp trực tiếp cho tòa án, hoặc qua Bộ Tư pháp khi điều ước quốc tế yêu cầu con đường đó. Quyết định của tòa án có thể bị kháng cáo, và việc kháng cáo thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

Đơn yêu cầu do người có quyền theo bản án nộp. Thường là người được giao quyền nuôi con, nhưng cũng có thể là người cha hoặc mẹ mà bản án nước ngoài trao cho quyền thăm nom, tiếp xúc với con. Người cha hoặc mẹ đang bị ngăn cản gặp con tại Việt Nam có thể dùng chính thủ tục này để những quyền đó có hiệu lực pháp luật tại đây.

Vai trò của tòa án ở giai đoạn này hẹp hơn nhiều so với hình dung của phần lớn phụ huynh. Theo Điều 438 Bộ luật Tố tụng dân sự, tòa án xem xét đơn yêu cầu không xét xử lại vụ việc về quyền nuôi con. Tòa không đặt lại từ đầu câu hỏi ai nên là người nuôi dưỡng đứa trẻ. Thay vào đó, tòa đối chiếu bản án nước ngoài và các tài liệu kèm theo với những điều kiện luật định, rồi quyết định có công nhận hay không. Nếu bản án được công nhận, nó được thi hành tại Việt Nam như một quyết định của tòa án Việt Nam.

Những căn cứ dẫn tới không công nhận

Vì tòa án chỉ kiểm tra điều kiện chứ không xét xử lại vụ việc, các căn cứ không công nhận mới là thứ quyết định phần lớn những đơn yêu cầu có tranh chấp. Điều 439 Bộ luật Tố tụng dân sự liệt kê các căn cứ đó. Những căn cứ quan trọng nhất đối với bản án về quyền nuôi con gồm:

Tòa án Việt Nam đã giải quyết chính vụ việc đó bằng một bản án đã có hiệu lực pháp luật, hoặc đã thụ lý vụ việc trước khi tòa án nước ngoài thụ lý.
Người đang ở Việt Nam không được tống đạt hợp lệ về thủ tục tố tụng tại nước ngoài, hoặc không nhận được tài liệu kịp thời để tham gia, trong trường hợp bản án được tuyên khi họ vắng mặt.
Bản án chưa có hiệu lực pháp luật tại nước đã tuyên, hoặc đã bị hủy hay bị đình chỉ thi hành tại nước đó.
Thời hiệu thi hành đã hết, theo pháp luật của nước đã tuyên bản án hoặc theo pháp luật Việt Nam.
Việc công nhận trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, việc bảo vệ lợi ích của trẻ em là một trong những nguyên tắc đó.

Các căn cứ còn lại áp dụng cho trường hợp tòa án nước ngoài không có thẩm quyền theo quy định của Việt Nam, và trường hợp bản án không đáp ứng một điều kiện trong điều ước quốc tế đang áp dụng.

Vì sao thời điểm quyết định nhiều vụ tranh chấp quyền nuôi con xuyên biên giới

Có hai quy định về thời gian quan trọng nhất trong những vụ việc này. Thứ nhất là thời hạn. Đơn yêu cầu công nhận phải được nộp trong vòng ba năm kể từ ngày bản án nước ngoài có hiệu lực pháp luật. Thời gian mất đi vì một sự kiện khách quan ngoài khả năng kiểm soát của người nộp đơn không bị tính vào, nhưng điều đó phải được chứng minh. Nếu để quá lâu, con đường này khép lại.

Thứ hai là sự chồng lấn với thủ tục đang diễn ra tại Việt Nam, điều dễ thấy nhất qua một tình huống phổ biến. Một tòa án ở nước ngoài trao quyền nuôi con cho người mẹ, rồi người cha đưa con về Việt Nam và giữ con tại đây. Người mẹ nộp đơn yêu cầu công nhận bản án. Trong lúc đó, người cha khởi kiện vụ án về quyền nuôi con của riêng mình tại tòa án địa phương ở Việt Nam. Nếu vụ án của người cha có bản án cuối cùng trước, đơn yêu cầu của người mẹ có thể không được chấp nhận, bởi Việt Nam giờ đã có quyết định của mình về cùng một vấn đề. Bản án nước ngoài của người mẹ khi đó không thể thi hành tại đây, và việc chăm sóc đứa trẻ được quyết định bằng bản án của tòa án Việt Nam.

Đó là lý do thứ tự các bước lại quan trọng đến vậy trong một vụ tranh chấp quyền nuôi con xuyên biên giới. Bên đang giữ bản án nước ngoài thường có lợi nhất khi nộp đơn sớm với hồ sơ đầy đủ, thay vì chờ xem bên kia có hợp tác hay không. Về phần mình, người đang ở Việt Nam cũng nên hiểu rằng việc khởi kiện tại tòa án trong nước không đương nhiên vô hiệu hóa bản án nước ngoài, bởi kết quả còn phụ thuộc vào tòa án Việt Nam quyết định điều gì và vào lúc nào.

Nếu hoàn cảnh đã thay đổi

Bản án về quyền nuôi con thường được công nhận một thời gian sau khi được tuyên, và tới lúc đó đứa trẻ có thể đã lớn hơn và đã quen với một mái nhà và một ngôi trường mới. Vì tòa án không xét xử lại vụ việc ở giai đoạn công nhận, cha hoặc mẹ không thể dùng giai đoạn này để lập luận rằng sắp xếp cũ không còn phù hợp với đứa trẻ.

Điều đó không có nghĩa là họ không còn cách nào. Một khi bản án đã có hiệu lực tại Việt Nam, cả cha lẫn mẹ đều có thể yêu cầu tòa án Việt Nam thay đổi người trực tiếp nuôi con khi hoàn cảnh của đứa trẻ đã thay đổi đáng kể, theo quy định chung về thay đổi người trực tiếp nuôi con. Trong trường hợp đó, tòa án xem xét quyền lợi mọi mặt của con ở thời điểm hiện tại, và phải tính đến nguyện vọng của con từ đủ bảy tuổi trở lên.

Khi nào khởi kiện một vụ án mới tại Việt Nam là con đường hợp lý hơn

Việc công nhận không phải lúc nào cũng khả thi hay hợp lý. Thời hạn ba năm có thể đã trôi qua. Nước đã tuyên bản án có thể không có điều ước với Việt Nam và cũng không có thực tiễn có đi có lại nào mà tòa án chấp nhận. Hoặc một tòa án Việt Nam có thể đã đang giải quyết việc nuôi con của đứa trẻ.

Trong những tình huống đó, bước đi thực tế hơn thường là yêu cầu tòa án Việt Nam trực tiếp quyết định về quyền nuôi con. Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết vụ án về quyền nuôi con có yếu tố nước ngoài khi đứa trẻ hoặc người cha hay mẹ còn lại cư trú tại Việt Nam, và tòa quyết định trên cơ sở quyền lợi mọi mặt của con. Bản án nước ngoài không có giá trị ràng buộc trong trường hợp đó, nhưng bản án và diễn biến phía sau nó vẫn có thể được trình ra trước tòa, và tòa có thể xem xét để hiểu vì sao đứa trẻ lại có mặt tại Việt Nam. Bài viết về quyền nuôi con của cha hoặc mẹ là người nước ngoài trình bày cách tòa án Việt Nam tiếp cận những vụ việc này.

Một vụ án tại Việt Nam cũng mở ra khả năng bảo vệ tạm thời. Khi việc chăm sóc trước mắt của đứa trẻ đang là vấn đề, cha hoặc mẹ có thể yêu cầu tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự, chẳng hạn giao đứa trẻ cho một người cụ thể chăm sóc cho tới khi vụ án được giải quyết. Trong tình huống khẩn cấp, yêu cầu đó có thể được nộp cùng lúc với việc khởi kiện. Và nếu hai bên đạt được thỏa thuận ở bất kỳ giai đoạn nào, tòa án có thể ghi nhận thỏa thuận của họ trong một quyết định, thường nhanh hơn nhiều so với một phiên xử có tranh chấp.

Bản án quyền nuôi con đã được công nhận được thi hành ra sao tại Việt Nam

Sau khi được công nhận, bản án do cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành theo Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Với một bản án về quyền nuôi con, việc thi hành thường có nghĩa là buộc người đang giữ đứa trẻ phải giao con cho người được nêu trong bản án.
Giao một đứa trẻ là loại việc thi hành án tế nhị nhất. Cơ quan thi hành án thường bắt đầu bằng việc vận động tự nguyện thi hành, và có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với người đang giữ đứa trẻ khi việc đó không thành. Vì có trẻ em liên quan, các bước này thường diễn ra chậm và thận trọng hơn so với thi hành một bản án về tiền. Cha mẹ nên lường trước điều đó, và nên sẵn sàng hỗ trợ việc giao nhận theo cách bảo vệ được đứa trẻ.

Việc công nhận càng quan trọng hơn bởi Việt Nam không phải là thành viên của Công ước La Hay năm 1980 về khía cạnh dân sự của hành vi bắt cóc trẻ em quốc tế, nên không có cơ chế điều ước nào buộc trả lại đứa trẻ một cách nhanh chóng từ Việt Nam. Trong phần lớn trường hợp, công nhận và cho thi hành bản án về quyền nuôi con, hoặc khởi kiện một vụ án mới tại Việt Nam, là con đường pháp lý sẵn có.

Chuẩn bị hồ sơ cho việc công nhận

Đơn yêu cầu cần một bộ hồ sơ đầy đủ. Những tài liệu cốt lõi gồm:

Bản sao có chứng thực của bản án về quyền nuôi con của nước ngoài.
Văn bản xác nhận bản án đã có hiệu lực pháp luật và chưa hết thời hiệu thi hành, trừ khi chính bản án đã nêu điều đó.
Chứng cứ cho thấy người kia đã được tống đạt hợp lệ, trong trường hợp bản án được tuyên khi họ vắng mặt.
Bản dịch tiếng Việt của từng tài liệu.

Cách hợp pháp hóa giấy tờ nước ngoài cũng vừa thay đổi. Từ ngày 11/9/2026, Việt Nam áp dụng Công ước Apostille. Giấy tờ của tòa án từ một nước thành viên nay chỉ cần chứng nhận apostille thay vì hợp pháp hóa lãnh sự. Ngoại lệ là những nước đã phản đối việc Việt Nam gia nhập, hiện gồm Áo, Cộng hòa Séc và Đức, cùng các nước ngoài Công ước, nơi vẫn phải hợp pháp hóa lãnh sự. Chứng nhận apostille không thay thế được yêu cầu về bản dịch có chứng thực.

Để một bản án quyền nuôi con của nước ngoài phát huy hiệu lực tại Việt Nam

Bản án về quyền nuôi con của nước ngoài hoàn toàn có thể phát huy đầy đủ hiệu lực tại Việt Nam. Thứ quyết định kết quả là sự chuẩn bị và thời điểm: xác nhận sớm rằng việc công nhận là khả thi đối với nước liên quan, nộp đơn trong thời hạn, và có bộ hồ sơ đáp ứng các điều kiện tại Điều 439.

Đội ngũ luật sư về quyền nuôi con của Family Lawyers Vietnam tư vấn cho cả hai phía trong những vụ việc như vậy, từ việc đánh giá một bản án nước ngoài có được công nhận hay không và chuẩn bị đơn yêu cầu, cho tới việc thi hành một bản án đã được công nhận và khởi kiện hoặc bảo vệ trong một vụ án về quyền nuôi con tại Việt Nam khi đó là con đường hợp lý hơn. Chúng tôi đã đồng hành cùng nhiều người nước ngoài, đến từ rất nhiều quốc gia, trong các vụ việc về quyền nuôi con xuyên biên giới tại Việt Nam. Liên hệ với chúng tôi qua [email protected] để được tư vấn bảo mật.