Ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương tại Việt Nam

Việc một vụ ly hôn tại Việt Nam là thuận tình hay đơn phương là yếu tố duy nhất định hình mọi thứ còn lại: kéo dài bao lâu, tốn kém thế nào, phải chứng minh những gì, và chiếm bao nhiêu phần cuộc sống của quý vị trong suốt thời gian đó. Một vụ ly hôn thuận tình, khi cả hai vợ chồng đồng ý, có thể xong trong vài tháng. Một vụ có tranh chấp, khi hai người không đồng ý, lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Pháp luật Việt Nam không dùng các từ có tranh chấp và không tranh chấp. Pháp luật nói tới thuận tình ly hôn và ly hôn theo yêu cầu của một bên, thường được gọi là ly hôn đơn phương. Nhưng hai cách gọi khớp với nhau khá gọn: một vụ ly hôn không tranh chấp chính là thuận tình ly hôn, và một vụ ly hôn có tranh chấp chính là ly hôn đơn phương. Bài viết này đặt hai hình thức cạnh nhau để quý vị thấy hoàn cảnh của mình thuộc dạng nào và mỗi dạng thực sự đòi hỏi những gì.

Điều gì làm nên một vụ thuận tình ly hôn tại Việt Nam

Một vụ ly hôn không tranh chấp, tức thuận tình ly hôn, là vụ mà cả hai vợ chồng đều thống nhất về mọi vấn đề quan trọng. Họ thống nhất rằng hôn nhân nên chấm dứt, và thống nhất về các điều khoản, tức tài sản được chia ra sao và ai sẽ chăm sóc con. Khi có sự đồng thuận thực sự về tất cả những điều đó, pháp luật xem việc ly hôn là một việc dân sự chứ không phải một tranh chấp, và quy trình vì thế cũng nhẹ hơn.

Trong trường hợp này, hai vợ chồng cùng nộp một đơn yêu cầu chung, chứ không phải người này khởi kiện người kia. Vai trò của tòa án không phải phân xử một cuộc tranh chấp mà là kiểm tra xem thỏa thuận có thực chất hay không và có bảo đảm đúng quyền lợi của người vợ và của con hay không. Thủ tục hòa giải vẫn diễn ra, nhưng ở đây chủ yếu để xác nhận thu xếp mà hai người đã đạt được. Khi thấy đủ điều kiện, tòa án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn, và hôn nhân chấm dứt.

Điều gì làm nên một vụ ly hôn đơn phương tại Việt Nam

Một vụ ly hôn có tranh chấp, tức ly hôn đơn phương, phát sinh khi một bên muốn ly hôn còn bên kia không đồng ý, hoặc khi hai người không thống nhất được các điều khoản dù cả hai đều chấp nhận rằng hôn nhân đã kết thúc. Ở đây pháp luật xem vụ việc là một tranh chấp dân sự, và quy trình nặng hơn bởi có điều để tòa án phải quyết.

Người vợ hoặc chồng khởi kiện không thể chỉ đơn giản xin được giải thoát khỏi cuộc hôn nhân. Họ phải chứng minh một căn cứ pháp lý cho việc ly hôn. Những căn cứ được thừa nhận bao gồm bạo lực gia đình, hoặc việc một bên vi phạm nghiêm trọng quyền và nghĩa vụ của vợ chồng khiến hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng và đời sống chung không thể kéo dài, cùng một số trường hợp khác như một bên mất tích hoặc mất năng lực hành vi dân sự. Tòa án tiến hành hòa giải trước, như luật buộc phải làm, và chỉ khi hòa giải không thành và căn cứ được xác lập thì tòa mới đưa vụ án ra xét xử và cho ly hôn. Vì một vụ ly hôn đơn phương phụ thuộc vào chứng cứ và thường vướng tranh chấp về tài sản hoặc con cái, nó đòi hỏi ở tất cả các bên nhiều hơn hẳn.

Khác biệt giữa ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương

Đặt cạnh nhau, hai con đường khác nhau ở mọi khía cạnh mà một người đang ly hôn thực sự quan tâm:

Sự đồng thuận. Ly hôn thuận tình cần cả hai vợ chồng đồng ý về việc ly hôn và về toàn bộ các điều khoản. Ly hôn đơn phương được định nghĩa bằng chính sự thiếu vắng đồng thuận đó.
Cách nộp hồ sơ. Ly hôn thuận tình là một đơn yêu cầu chung do cả hai vợ chồng cùng nộp. Ly hôn đơn phương do một bên khởi kiện bên kia.
Điều phải chứng minh. Ly hôn thuận tình không cần căn cứ nào ngoài sự đồng thuận thực chất. Ly hôn đơn phương buộc bên khởi kiện phải chứng minh một căn cứ pháp lý.
Vai trò của tòa án. Trong ly hôn thuận tình, tòa án xác nhận và công nhận một thỏa thuận. Trong ly hôn đơn phương, tòa án phân xử một tranh chấp.
Cách kết thúc. Ly hôn thuận tình kết thúc bằng một quyết định công nhận. Ly hôn đơn phương kết thúc bằng một bản án sau phiên tòa.

Những khác biệt này không chỉ là tiểu tiết về thủ tục. Chúng chi phối hai điều mà người ta hỏi nhiều nhất: thời gian và chi phí.

Ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương mất bao lâu?

Thời gian là nơi khoảng cách giữa hai hình thức được cảm nhận rõ nhất.

Ly hôn thuận tình là hình thức nhanh hơn với khoảng cách rất xa. Khi hai vợ chồng thực sự đồng thuận và hồ sơ đầy đủ, vụ việc thường đi qua tòa án trong khoảng hai tới ba tháng kể từ thời điểm tòa thụ lý. Ly hôn đơn phương mất nhiều thời gian hơn, thường khoảng bốn tới sáu tháng ở cấp sơ thẩm với những vụ tương đối gọn, bởi tòa án phải đi qua hòa giải, chứng cứ và phiên xét xử. Với những vụ tranh chấp thực sự gay gắt, khi tài sản phức tạp hoặc bị tranh chấp, khi việc nuôi con bị giành giật, khi một bên khó xác định nơi ở, hoặc khi có yếu tố nước ngoài cần tương trợ tư pháp, một vụ ly hôn đơn phương có thể kéo dài hơn nhiều, đôi khi hơn một năm. Yếu tố tác động lớn nhất tới thời gian không phải tòa án, mà là việc hai vợ chồng có thống nhất được với nhau hay không.

Mỗi hình thức ly hôn tốn bao nhiêu?

Chi phí cũng theo đúng quy luật ấy, và vì cùng một lý do. Một vụ thuận tình ly hôn đơn giản chịu mức án phí khiêm tốn, và vì diễn ra nhanh cùng ít việc pháp lý hơn nên tổng chi phí được kiểm soát. Ly hôn đơn phương tốn kém hơn, và khoảng cách càng rộng khi càng có nhiều thứ để tranh chấp, bởi những tranh chấp về tài sản nói riêng có thể phát sinh án phí tính trên giá trị tài sản đang tranh chấp, và bởi một vụ có tranh chấp cần nhiều thời gian và nhiều công việc pháp lý hơn để đi tới cùng. Chúng tôi trình bày kỹ hơn về các khoản chi phí này trong bài viết về chi phí ly hôn và chia tài sản khi ly hôn tại Việt Nam. Quy luật rất đơn giản: chính xung đột mới làm một vụ ly hôn trở nên đắt đỏ, chứ không phải bản thân việc ly hôn.

Điểm chung của hai hình thức ly hôn

Dù khác nhau đến vậy, hai con đường vẫn có chung một bộ khung, và thấy được bộ khung ấy là điều hữu ích. Cả hai đều bắt đầu bằng việc nộp đơn tới tòa án và một giai đoạn tòa thụ lý vụ việc cùng việc nộp tạm ứng án phí. Cả hai đều trải qua hòa giải, thủ tục mà tòa án tiến hành trước khi đi tiếp, dù ở mỗi hình thức nó làm một việc khác nhau: xác nhận một thỏa thuận trong vụ thuận tình, và thử xem có khả năng đoàn tụ hoặc thỏa thuận được hay không trong vụ có tranh chấp. Cả hai đều do Tòa án nhân dân khu vực nơi có thẩm quyền giải quyết, còn những vụ có yếu tố nước ngoài được xử lý ở cấp được phân định cho loại việc đó. Và ở cả hai, bên không đồng tình với kết quả nhìn chung có một khoảng thời gian ngắn, mười lăm ngày, để kháng cáo. Toàn bộ các bước được trình bày chi tiết trong hướng dẫn của chúng tôi về cách nộp đơn xin ly hôn tại Việt Nam.

Ly hôn đơn phương có thể chuyển thành thuận tình không?

Một trong những điều hữu ích cần biết là ranh giới giữa hai hình thức không cố định. Một vụ ly hôn khởi đầu có tranh chấp vẫn có thể chuyển thành thuận tình dọc đường, và điều này xảy ra thường xuyên hơn người ta tưởng.

Những cặp vợ chồng ban đầu không thống nhất được đôi khi đạt được đồng thuận trong quá trình giải quyết, thường là qua thủ tục hòa giải của tòa án, hoặc qua thương lượng giữa các luật sư. Khi điều đó xảy ra, một vụ việc khởi đầu như một tranh chấp đơn phương có thể kết thúc như một thỏa thuận chung, với thời gian ngắn hơn và chi phí thấp hơn đi kèm. Điều này có ý nghĩa với người đang chuẩn bị tinh thần cho một cuộc chiến kéo dài: mục tiêu không phải lúc nào cũng là thắng từng điểm một trước tòa, và việc đưa một vụ việc từ tranh chấp sang đồng thuận, khi điều đó thực sự khả thi, thường là kết quả tốt hơn cho tất cả, kể cả các con.

Hình thức nào áp dụng với quý vị

Không phải lúc nào quý vị cũng được chọn. Nếu người vợ hoặc chồng của quý vị đồng ý ly hôn và đồng ý về các điều khoản, quý vị đi theo con đường thuận tình. Nếu họ không đồng ý, hoặc nếu hai người không thống nhất được về tài sản hay về con, thì vụ ly hôn là đơn phương dù quý vị có muốn hay không, bởi một bên không thể ép bên kia phải đồng thuận. Điều quý vị có thể tác động là liệu những bất đồng làm cho vụ ly hôn thành có tranh chấp có thể được thu hẹp hoặc hóa giải hay không, và đó là chỗ mà tư vấn tốt, và đôi khi là sự kiên nhẫn, tạo ra khác biệt thực sự.

Xác định xem hoàn cảnh của mình thực sự thuộc con đường nào, và liệu một vụ có tranh chấp có lối nào khả thi để trở thành một vụ đồng thuận hay không, là bước thực tế đầu tiên. Nếu quý vị đang cân nhắc ly hôn tại Việt Nam và chưa rõ mình đang ở đâu, các luật sư ly hôn của chúng tôi tại Family Lawyers Vietnam có thể đánh giá hoàn cảnh của quý vị, giải thích mỗi con đường sẽ có ý nghĩa gì với quý vị, và đồng hành cùng vụ việc theo đúng con đường áp dụng. Quý vị có thể liên hệ với chúng tôi để được tư vấn bảo mật qua địa chỉ [email protected].