Nộp đơn khởi kiện vụ việc gia đình tại Việt Nam theo cơ cấu tòa án mới
Nếu bạn đang chuẩn bị nộp đơn xin ly hôn, hoặc đưa bất kỳ vụ việc gia đình nào khác ra tòa án tại Việt Nam, một trong những điều cần biết trước tiên đơn giản là nộp đơn tại tòa án nào. Câu trả lời đó đã thay đổi trong năm 2025, và không ít hướng dẫn vẫn đang lưu hành trên mạng, kể cả trên trang của một số công ty luật, lại chỉ người đọc tới một tòa án đã không còn hoạt động.
Việt Nam đã tổ chức lại toàn bộ hệ thống tòa án từ ngày 01 tháng 7 năm 2025, và Tòa án nhân dân cấp huyện, nơi các vụ việc gia đình vốn được thụ lý ban đầu, không còn nằm trong hệ thống này. Việc biết tòa án nào đã thay thế cấp huyện quan trọng hơn nhiều so với vẻ bề ngoài, vì nộp đơn đúng nơi chính là yếu tố phân định giữa một đơn được thụ lý và một đơn bị trả lại.
Cuộc cải cách đã thay đổi những gì
Đây không chỉ là việc đổi tên biển hiệu. Hai cấp tòa án đã được bãi bỏ, và một cấp mới được thành lập thay thế.
Tòa án nhân dân cấp huyện, với gần bảy trăm tòa án trên cả nước, đã được giải thể. Tòa án nhân dân cấp cao, nơi xét xử một số loại kháng cáo, cũng vậy. Thay vào đó là Tòa án nhân dân khu vực, với vài trăm tòa án trên toàn quốc, và đây là cấp nay nắm thẩm quyền xét xử sơ thẩm mà tòa án cấp huyện từng thực hiện. Tòa án nhân dân cấp tỉnh vẫn được giữ lại, với số lượng ít hơn sau khi các tỉnh được sáp nhập, và đã tiếp nhận phần xét xử phúc thẩm mà Tòa án nhân dân cấp cao từng đảm nhiệm. Tòa án nhân dân tối cao vẫn ở vị trí cao nhất và không thay đổi.
Với một vụ việc gia đình, tất cả rút lại thành một điểm. Mọi người không còn bắt đầu tại tòa án cấp huyện mà bắt đầu tại Tòa án nhân dân khu vực.
Vậy nay nộp đơn ly hôn hoặc vụ việc gia đình tại tòa án nào?
Một vụ việc gia đình ở cấp sơ thẩm, dù là ly hôn, tranh chấp quyền nuôi con, yêu cầu cấp dưỡng cho con, hay yêu cầu về tài sản, nay được thụ lý tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền đối với bên liên quan, trong phần lớn trường hợp là nơi bên bị yêu cầu cư trú hoặc làm việc.
Nguyên tắc cơ bản không thay đổi: Đơn xin ly hôn vẫn được gửi tới tòa án nơi người vợ hoặc người chồng còn lại cư trú, và điều thay đổi chỉ là tên gọi cùng địa giới của tòa án đáp ứng tiêu chí đó. Trước đây, bạn nộp đơn tại tòa án cấp huyện nơi người đó cư trú, thì nay nộp tại tòa án khu vực có địa bàn bao gồm địa chỉ của người đó.
Chính địa giới mới là điều thường gây nhầm lẫn, vì tòa án khu vực được hình thành từ các huyện cũ nhưng không theo tỷ lệ một đổi một. Ba mươi tám tòa án cấp huyện trước đây của Thành phố Hồ Chí Minh trở thành mười chín tòa án khu vực; ba mươi tòa án của Hà Nội trở thành mười hai. Một tòa án khu vực nay phụ trách địa bàn mà trước đây hai hoặc ba tòa án cấp huyện cùng phụ trách, nên việc xác định chính xác tòa án tương ứng với một địa chỉ cụ thể cần được kiểm tra cẩn thận, và không thể mặc định rằng trụ sở tòa án cũ vẫn là nơi cần đến.
Vụ việc có yếu tố nước ngoài vẫn thuộc cấp cao hơn
Có một điểm từ hệ thống cũ vẫn được giữ nguyên. Vụ việc gia đình có yếu tố nước ngoài, chẳng hạn một bên là người nước ngoài, một bên đang sinh sống ở nước ngoài, hoặc tài sản nằm ngoài Việt Nam, luôn được xét xử ở cấp cao hơn so với tranh chấp thuần túy trong nước, tức là tại tòa án cấp tỉnh thay vì cấp huyện.
Điều đó không thay đổi, dù các cấp xung quanh đã được đổi tên. Nếu vụ việc có yếu tố quốc tế, tòa án thụ lý và cấp xét xử có thể không giống với trường hợp ly hôn giữa hai người đều đang sinh sống tại Việt Nam. Đây là một trong những lý do rõ ràng nhất để xác định đúng tòa án có thẩm quyền trước khi nộp đơn thay vì sau đó, bởi một vụ việc nộp sai tòa án sẽ mất thời gian một cách không cần thiết.
Nếu vụ việc đã được thụ lý trong năm 2025
Cuộc cải cách cũng đi kèm các quy định chuyển tiếp, và những quy định này có ý nghĩa với bất kỳ ai có vụ việc đang diễn ra vào thời điểm thay đổi.
Nếu vụ việc của bạn. đã được nộp trước ngày 01 tháng 7 năm 2025, vụ việc được chuyển sang tòa án khu vực tiếp nhận thẩm quyền tương ứng, chứ không bị đình chỉ hay phải bắt đầu lại từ đầu. Nói cách khác, một vụ việc đang được giải quyết chỉ đơn giản đi theo thẩm quyền của nó tới tòa án mới.
Có một ngoại lệ hợp lý ở giai đoạn cuối của quá trình. Trường hợp phiên hòa giải hoặc đối thoại đã kết thúc và các bên chỉ còn cần kết quả được công nhận chính thức, vụ việc vẫn được giữ tại tòa án đang thụ lý. Một cặp vợ chồng đã đạt được thỏa thuận thông qua cách thức hòa giải ngay trước thời điểm chuyển đổi không bị thỏa thuận của mình xáo trộn vì cuộc cải cách.
Cải cách tòa án có làm vụ ly hôn chậm lại?
Đây là câu hỏi chúng tôi nhận được nhiều nhất, và câu trả lời thẳng thắn là một câu trả lời đáng để yên tâm. Cải cách thay đổi nơi vụ việc được nộp và xét xử, chứ không thay đổi pháp luật mà tòa án áp dụng hay các bước mà vụ việc phải trải qua. Căn cứ ly hôn, cách xử lý vấn đề quyền nuôi con và tài sản, giai đoạn hòa giải, thời hạn của từng giai đoạn: Không nội dung nào trong số đó bị thay đổi. Một vụ ly hôn thuận tình không chậm hơn trước, và một vụ ly hôn có tranh chấp vẫn đi theo đúng trình tự như trước đây.
Chỗ mà thay đổi này có thể làm mất thời gian là ngay ở bước đầu, và chỉ khi bước đó được thực hiện thiếu cẩn thận. Một đơn được gửi tới tòa án không có thẩm quyền, vì người nộp theo hướng dẫn cũ hoặc mặc định rằng trụ sở tòa án trước đây vẫn còn thẩm quyền, sẽ phải chuyển lại, và đó là thời gian mất đi không vì lý do gì. Nếu nộp đúng ngay lần đầu, vụ việc vẫn tiến triển với nhịp độ như trước. Đây thực sự là cách duy nhất mà cuộc cải cách ảnh hưởng tới thời gian giải quyết một vụ ly hôn, và điều đó hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của người nộp đơn.
Ý nghĩa thực tiễn của thay đổi này
Với phần lớn mọi người, đây không hẳn là một rào cản mà là vấn đề nhắm đúng nơi cần đến theo tên gọi mới, dù vẫn có một vài điểm thực tiễn đáng lưu ý.
Một số trụ sở tòa án đã chuyển địa điểm. Khi nhiều tòa án cấp huyện được nhập thành một tòa án khu vực, trụ sở phụ trách một địa bàn nhất định đôi khi cũng chuyển theo, và nơi mà bạn hoặc người thân từng tới có thể không còn là nơi tòa án khu vực đặt trụ sở hiện nay.
Các hướng dẫn cũ đã âm thầm lạc hậu, và bất kỳ bài viết, mẫu đơn hay biểu mẫu nào vẫn chỉ dẫn bạn tới Tòa án nhân dân cấp huyện đều đã hết giá trị, dù trông có vẻ mới đến đâu. Điều này đáng ghi nhớ với mọi tài liệu tìm được trên mạng, kể cả những trang chưa cập nhật theo thay đổi. Xác định đúng tòa án có thẩm quyền ngay từ đầu là điều bảo vệ tiến độ vụ việc, và việc kiểm tra đúng tòa án trước khi nộp đơn xin ly hôn luôn có giá trị hơn là kiểm tra sau khi đã nộp.
Trao đổi với luật sư gia đình của chúng tôi
Cuộc cải cách tòa án năm 2025 là một trong những cải cách lớn nhất trong lịch sử pháp luật gần đây của Việt Nam. Nội dung của pháp luật hôn nhân và gia đình đi qua cuộc cải cách mà không thay đổi; điều thay đổi là cơ cấu bao quanh nó. Nộp đơn tại đúng tòa án khu vực, kiểm tra thẩm quyền khi vụ việc có yếu tố nước ngoài, và thực hiện cả hai việc đó mà không mất thời gian vì một lá đơn gửi sai nơi, là việc đơn giản khi có hướng dẫn cập nhật và rắc rối khi không có. Nếu bạn đang chuẩn bị đưa một vụ việc gia đình ra tòa án, các luật sư gia đình tại Family Lawyers Vietnam có thể bảo đảm vụ việc được bắt đầu đúng nơi. Quý khách có thể liên hệ với chúng tôi để được tư vấn bảo mật qua địa chỉ [email protected].
