Một trong những câu hỏi đầu tiên cha mẹ đặt ra khi hôn nhân kết thúc là mức cấp dưỡng nuôi con sẽ là bao nhiêu, và câu trả lời thành thật là: còn tùy. Việt Nam không dùng một công thức cố định, một bảng quy định của nhà nước, hay một tỷ lệ phần trăm thu nhập để đi tới con số đó. Thay vào đó, pháp luật đặt ra một khuôn khổ gồm hai yếu tố, và mức cấp dưỡng được xác định dựa trên hai yếu tố ấy trong từng trường hợp, hoặc theo thỏa thuận giữa cha mẹ, hoặc do tòa án quyết định nếu họ không thỏa thuận được. Hiểu cách hai yếu tố này vận hành trên thực tế hữu ích hơn nhiều so với việc đi tìm một công cụ tính toán, bởi công cụ đó không tồn tại.
Bài viết này giải thích con số đó thực sự được đi tới bằng cách nào, tòa án xem xét những gì khi cha mẹ không thể thỏa thuận, thế nào được coi là nhu cầu của con, khả năng của người cấp dưỡng được đánh giá ra sao, và điều gì xảy ra khi hoàn cảnh thay đổi. Dù quý vị là người mẹ đang muốn hiểu mình có quyền yêu cầu những gì, hay là người cha đang muốn hiểu mức đóng góp nào là hợp lý, điểm khởi đầu vẫn là cùng một khuôn khổ pháp lý.
Để được tư vấn phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của quý vị, các trang luật sư cấp dưỡng nuôi con cho người mẹ và luật sư cấp dưỡng nuôi con cho người cha của chúng tôi trình bày cách chúng tôi hỗ trợ mỗi phía trong vấn đề này.
Hai yếu tố: Nhu cầu và khả năng
Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, mức cấp dưỡng nuôi con được xác định theo thỏa thuận giữa cha mẹ, dựa trên hai điều: nhu cầu thực tế của con và khả năng tài chính của người cấp dưỡng. Nếu cha mẹ không thỏa thuận được, một trong hai bên có thể yêu cầu tòa án quyết định, và tòa án áp dụng đúng hai yếu tố đó.
Điều này có nghĩa là mức cấp dưỡng không được tính bằng cách nhân thu nhập với một tỷ lệ phần trăm. Nó được xác định bằng cách xem xét chi phí thực sự để nuôi con, và khả năng đóng góp trên thực tế của người không trực tiếp chăm sóc con hằng ngày. Hai con số đó sau đó được đối chiếu với nhau.
Thế nào được coi là nhu cầu của con
Nhu cầu của con là yếu tố cụ thể hơn trong hai yếu tố, ít nhất là về nguyên tắc. Nhu cầu đó thường bao gồm:
Ăn uống và chỗ ở. Chi phí sinh hoạt hằng ngày: thực phẩm, tiện ích trong gia đình, và phần tương ứng của con trong tiền thuê nhà hoặc chi phí nhà ở tại nơi con đang sống.
Giáo dục. Học phí, đồng phục, sách vở, học thêm, chi phí đi lại tới trường, và các hoạt động ngoại khóa vốn là một phần trong nếp sinh hoạt đã hình thành của con. Tòa án nhìn chung sẵn sàng ghi nhận những khoản chi mà con đã phải chi trước khi cha mẹ ly thân hơn là chấp nhận những khoản mới phát sinh.
Y tế. Chi phí sức khỏe định kỳ, phí bảo hiểm nếu có, và mọi nhu cầu điều trị liên tục của con. Trẻ khuyết tật hoặc mắc bệnh mạn tính có thể phát sinh chi phí y tế cao hơn đáng kể, và tòa án sẽ tính riêng khoản này.
Quần áo và nhu cầu cá nhân. Đồ dùng hằng ngày, quần áo theo mùa, và các khoản chi vệ sinh cá nhân phù hợp với lứa tuổi của con.
Từ khóa xuyên suốt là thực tế. Tòa án xem xét cuộc sống của con thực sự tốn bao nhiêu, chứ không phải một chuẩn mực trừu tượng. Đó là lý do tài liệu chứng minh có ý nghĩa quan trọng: người yêu cầu cấp dưỡng chứng minh được những khoản chi thực tế và liên tục, gồm hóa đơn học phí, biên lai, hồ sơ y tế và bảng chi tiêu gia đình, sẽ ở vị thế tốt hơn nhiều so với người chỉ đưa ra một con số chung chung mà không có chứng cứ hỗ trợ.
Khả năng tài chính của người cấp dưỡng được đánh giá thế nào
Khả năng tài chính của người cấp dưỡng là vế còn lại của phép tính, và khó xác định hơn, đặc biệt tại Việt Nam nơi một phần đáng kể thu nhập là phi chính thức, bằng tiền mặt, hoặc đến từ hoạt động tự kinh doanh và lợi ích trong doanh nghiệp.
Ở mức đơn giản nhất, khả năng tài chính có nghĩa là thu nhập thực nhận: khoản người cấp dưỡng kiếm được từ công việc, sau thuế, mỗi tháng. Nhưng tòa án cũng xem xét tài sản, lợi ích trong doanh nghiệp, thu nhập cho thuê và các nguồn tài chính khác, chứ không chỉ mức lương trên phiếu lương. Một người có tài sản đáng kể nhưng thu nhập kê khai khiêm tốn không đương nhiên được coi là có khả năng tài chính thấp.
Khi người cấp dưỡng tự kinh doanh hoặc điều hành doanh nghiệp, việc đánh giá khả năng tài chính khó hơn. Tòa án có thể xem xét doanh thu của doanh nghiệp, các dấu hiệu về mức sống, việc sở hữu bất động sản, và những chứng cứ khác về tình hình tài chính khi hồ sơ thu nhập chính thức không phản ánh đầy đủ. Đây là một trong những lĩnh vực mà việc có luật sư đại diện có ý nghĩa lớn nhất, dù mối quan tâm là bảo đảm người cấp dưỡng không khai thấp khả năng của mình, hay bảo đảm mức được đề xuất không vượt quá khả năng họ có thể duy trì trên thực tế.
Điều gì xảy ra khi cha mẹ không thể thỏa thuận
Nếu cha mẹ không đạt được thỏa thuận về mức cấp dưỡng, một trong hai bên có thể đưa vụ việc ra tòa án. Vai trò của tòa án là đánh giá cả hai yếu tố, tức nhu cầu của con và khả năng của người cấp dưỡng, và ấn định một mức phản ánh trung thực cả hai.
Tòa án cũng phải xem xét mức sống hiện có của con khi có thể. Một đứa trẻ đã quen với việc học trường tư và được chăm sóc y tế định kỳ không nên bị tước đi những điều đó một cách tùy tiện, dù tòa án vẫn sẽ nhìn nhận thực tế về những gì mỗi bên có thể duy trì được.
Tòa án không đơn giản chia đôi chi phí nuôi con. Phần đóng góp của người không trực tiếp nuôi con được xác định dựa trên khả năng của họ, chứ không phải trên tổng chi phí nuôi con. Người trực tiếp nuôi con được xem là đang đóng góp vào việc nuôi dạy con thông qua sự chăm sóc hằng ngày, và phần đóng góp đó cũng được tính vào phép tính, dù không phải lúc nào cũng được nêu rõ trong bản án.
Phương thức và thời điểm thanh toán
Khi mức cấp dưỡng đã được ấn định, Điều 117 của cùng luật này cho phép nhiều phương thức thanh toán: hằng tháng, hằng quý, nửa năm một lần, hằng năm, hoặc một lần duy nhất. Thanh toán hằng tháng là phổ biến nhất trên thực tế, nhưng cách sắp xếp có thể linh hoạt. Khi có những lo ngại thực sự về mức độ đáng tin cậy của người cấp dưỡng, việc yêu cầu thanh toán một lần hoặc theo chu kỳ dày hơn có thể là phù hợp.
Khi nào mức cấp dưỡng có thể thay đổi
Một quyết định về cấp dưỡng không nhất thiết phải giữ nguyên mức đó mãi mãi. Nếu hoàn cảnh thực sự thay đổi ở một trong hai bên, mức cấp dưỡng có thể được điều chỉnh. Những nguyên nhân thường gặp gồm sự thay đổi đáng kể trong thu nhập của người cấp dưỡng, sự gia tăng đáng kể trong nhu cầu của con khi con lớn lên, sự thay đổi trong việc ai trực tiếp nuôi con, hoặc tình hình tài chính của người trực tiếp nuôi con thay đổi đáng kể.
Việc điều chỉnh được xử lý theo cùng cách với lần xác định ban đầu: trước hết là bằng thỏa thuận, và bằng quyết định của tòa án nếu không thỏa thuận được. Điều không có tác dụng là đơn giản trả ít đi, hoặc ngừng trả, mà không đi qua quy trình này. Việc không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng khi chưa có điều chỉnh chính thức kéo theo hậu quả pháp lý thực sự, bao gồm việc bị tòa án buộc thực hiện nghĩa vụ và bị áp dụng thủ tục thi hành án.
Nghĩa vụ cấp dưỡng kéo dài bao lâu
Theo nguyên tắc chung, nghĩa vụ cấp dưỡng kéo dài tới khi con đủ 18 tuổi. Khi một người con đã trưởng thành nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, chẳng hạn do khuyết tật, nghĩa vụ có thể tiếp tục sau tuổi 18. Nghĩa vụ này áp dụng với cả cha và mẹ: nếu người cha là người trực tiếp nuôi con hằng ngày, người mẹ có thể bị buộc phải cấp dưỡng. Chiều hướng của khoản cấp dưỡng đi theo việc ai đang trực tiếp nuôi con, chứ không dựa trên giả định về việc bên nào có thu nhập cao hơn. Quyền nuôi con và cấp dưỡng nuôi con là hai vấn đề pháp lý riêng biệt, và kết quả của vấn đề này không đương nhiên quyết định vấn đề kia.
Khi một trong hai cha mẹ sống ở nước ngoài
Khi một trong hai cha mẹ sinh sống ngoài Việt Nam, mang quốc tịch nước ngoài, hoặc gia đình có mối liên hệ tài chính với nhiều hơn một quốc gia, việc xác định và thi hành nghĩa vụ cấp dưỡng trở nên phức tạp hơn. Việc áp dụng pháp luật của quốc gia nào có thể phụ thuộc vào nơi con thường xuyên sinh sống, và một quyết định về cấp dưỡng của tòa án Việt Nam sẽ không đương nhiên có hiệu lực thi hành tại quốc gia khác nếu chưa qua thủ tục công nhận của quốc gia đó. Những vụ việc như vậy được lợi từ việc có tư vấn pháp lý sớm và có phối hợp, thay vì chỉ theo đuổi một quyết định riêng lẻ tại Việt Nam.
Chúng tôi đồng hành với cả hai phía trong việc tính cấp dưỡng
Xác định đúng con số có ý nghĩa quan trọng, với cả người cần yêu cầu cấp dưỡng lẫn người phải thực hiện nghĩa vụ. Chúng tôi đồng hành cùng người mẹ và người cha trong việc ghi nhận chi phí thực sự để nuôi một đứa trẻ, đánh giá mức đóng góp mà người cấp dưỡng có thể thực hiện trên thực tế, và xây dựng hồ sơ vững chắc nhất khi một mức cấp dưỡng cần được xác lập, thực thi hoặc xem xét lại. Nếu quý vị đang có một vấn đề về cấp dưỡng nuôi con và muốn hiểu rõ vị thế của mình trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào, hãy liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ [email protected].
